Pacjenci i ich rodziny pokrzywdzeni działaniem lekarza w pierwszej kolejności pragną ukarania lekarza odpowiedzialnego za pogorszenie ich stanu zdrowia. Jednakże praktyka wskazuje, iż z upływem czasu najważniejszym problemem staje się dla nich sfinansowanie dalszego leczenia oraz zapewnienie godziwych warunków życia, które minimalizowałyby skutki doznanego nieszczęścia. Służy temu postępowanie cywilne, w którym pacjenci mogą domagać się naprawienia szkody poprzez zapłatę zadośćuczynienia za wypadek błędu, renty oraz zwrotu kosztów leczenia, natomiast rodziny zmarłych pacjentów odszkodowania za śmierć, renty oraz zwrotu kosztów pogrzebu. Rzadko jednak to lekarz zobowiązany jest do zapłaty odszkodowania za wypadek. W takiej sytuacji naturalnym odruchem pokrzywdzonych jest chęć zapobieżenia nieszczęściom jakie może spowodować dalsza praca obwinianego przez nich lekarza, poprzez złożenie skargi do rzecznika odpowiedzialności zawodowej, skoro jedną z kar jest zawieszenie lub pozbawienie prawa praktykowania.

Lekarz odpowiada dyscyplinarnie przed sądem lekarskim. Postępowanie wyjaśniające wszczyna rzecznik po uzyskaniu wiarygodnej informacji o przewinieniu lekarza, a więc przede wszystkim na podstawie wniesionej skargi. Gdy rzecznik stwierdzi, że informacje zebrane w toku postępowania zawierają podstawy do przedstawienia lekarzowi zarzutów, sporządza postanowienie o przedstawieniu zarzutów i przesłuchuje owego lekarza. Jeśli materiał dowodowy zebrany w toku postępowania wyjaśniającego potwierdza zasadność zarzutów, rzecznik składa sądowi lekarskiemu wniosek o ukaranie. Postępowanie przed sądem lekarski w kwestii odpowiedzialności zawodowej lekarza odbywa się na rozprawie jawnej. Od orzeczenia okręgowego sądu lekarskiego służy odwołanie do Naczelnego Sadu Lekarskiego. Co istotne pokrzywdzony i lekarz mogą wnieść kasację do Sądu Najwyższego. Przysługuje ona od prawomocnego orzeczenia sądu lekarskiego w kwestii odpowiedzialności zawodowej lekarza i powinna być wniesiona w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia